logo

लोकतन्त्रको बीउ

    24   पटक पढिएको

 

चन्द्रकिशोर
    नेपाली पत्रकारिताले आप्mनोबारेमा आपैंm मन्थन गर्नुपर्छ । अरूतिरबाट औंला तेर्सिनुभन्दा आपैंm आप्mनोबारे समीक्षा गर्न जुर्मुराउनुपर्छ । पत्रकारिताले स्वयम् आप्mनैबारे आपैंm खोजबिन, जाँच पडताल, आत्मबोध गर्न आवश्यक भइसकेको छ, यो यस कारणले पनि महŒवपूर्ण छ कि हामी आपैंmले आपैंmलाई आप्mनो ऐनामा नियालेनौं भने अरू पक्षले हाम्रो अनुहारमा लागेको दागलाई औंल्याउन थाल्छ । त्यसैले पनि पत्रकारको आचारविचार, उठबस, बानीबेहोराका बारे स्वयम् छलफल हुनुपर्छ । हामी पत्रकार हौं, त्यस कारण अरूले हाम्रोबारेमा खोजखबर गर्नुहुन्न भनेर अब धेरै दिन थेग्न सकिंदैन । पत्रकार र पत्रकारिता पनि यही समाजका अङ्ग हुन् । पत्रकारले अरूका बारेमा चियाउने र चर्चामा ल्याउने काम गर्छ भने स्वयम् पत्रकारका बारेमा अरूले परीक्षण गर्न किन नहुने रु अर्को पत्रकारिता पेशासँग जोडिएकै सवाल हो, यसको विश्वसनीयता । पाठकीय विश्वसनीयता पत्रकारको अमूल्य पूँजी हो ।
    जब पाठकले तपाईंलाई अमुक जातिको भनेर चिन्छ र तपाईंको लेखनीयप्रति त्यही अनुसारको धारणा बनाउँछ भने त्यहाँ तपाईं चुक्दै हुनुहुन्छ । निश्चितरूपमा पत्रकार कुनै न कुनै जातिविशेषको वंशमा जन्मिएको हुन्छ । तर त्यो उसको छनोट होइन । तर जब कोही व्यक्ति पत्रकार बन्दछ भने त्यो उसको रोजाइको पेशा हो । तपाईं अर्थात् पत्रकारको सम्प्रेषणमा जातीय गन्ध देखिनुहुँदैन । त्यहाँ केवल पत्रकारिताको सुवास फिजिएको हुनुपर्छ । पत्रकारले आप्mनो पेशागत धर्मका आधारमा अनेकौं विभेदमा परेकाहरूका पक्षमा बोल्छ । लोकतन्त्रको अँध्यारो कुनाका बारेमा चर्चा गर्छ । यसले समाजलाई लोकतान्त्रिक बनाउन टेवा दिइराखेको हुन्छ । यस पृष्ठभूमिमा पत्रकारहरू बडो सङ्कीर्ण सोचका साथ जातीय मोर्चाबन्दीमा 
देखिन्छ भने त्यो दुःखद पक्ष हो । पत्रकार जहिले पनि एउटा पत्रकारको रूपमा चिनिनुपर्छ ।
    भोजपुरीका प्रसिद्ध कवि कबीर दासको एउटा मननीय पङ्क्ति छ, “जाति न पूछो साधु की, पूछ लीजिए ज्ञान ।” यसको भाव छ– सज्जन मानिसको जाति न सोधेर उसको ज्ञानलाई सम्झिनुपर्छ । ठीक यसै आधारमा भन्नुपर्दा यतिखेर नेपाली पत्रकारितामा भन्नुपरेको छ, “जाति न पूछो मिडिया की, पूछ लिजिए ज्ञान ।” पत्रकारिताको कुनै लिङ्ग, जात वा धर्म हुँदैन । त्यसैले नेपाली सन्दर्भमा म भन्ने गर्दछु– पत्रकारिता पहाडी र मधेसी हुँदैन । विषयवस्तुको छनोट र त्यसको प्रस्तुतिमा पत्रकारिताका आधारभूत मान्यतालाई आत्मसात् गरिएको हुनुपर्छ अर्थात् पत्रकार र पत्रकारिता व्यावसायिक हुनुपर्छ ।
    पत्रकारिताको यदि कुनै धर्म छ भने त्यो भनेको केवल “सत्य”लाई मात्र पस्किनुहुन्छ । यदि सत्यलाई जिस्काइयो भने त्यो कथा हुन जान्छ । त्यो खबर, खबर रहँदैन । त्यसैले कुनै पनि पत्रकारको मूल पूँजी भनेको उसले आप्mनो नामको साथ आर्जन गरेको विश्वसनीयता हो । ऊ समाचार पस्ंिकदा केवल समाचारका तथ्यहरूलाई मात्र छरपस्ट पारिरहेको हुँदैन, उसले आप्mनो लेखकीय क्षमता, सूचनामा पहुँच, समयबद्धता, शब्द खेलाउने सामथ्र्य जस्ता पक्षसँग जोडिएर आउने योग्यतालाई पनि प्रदर्शित गरिरहेको हुन्छ । त्यसैले त कुनै पत्रकारको प्रस्तुति पढ्दै वा हेर्दैैमा “वाह”, “गजब” जस्ता स्वस्पूmर्त प्रतिक्रिया आउँछ । कसैको पढ्दा के गरेको भनेर भनिन्छ । यी प्रतिक्रियाभित्र नै सम्बन्धित पत्रकारको योग्यताको मूल्याङ्कन भइरहेको हुन्छ । त्यसैले पत्रकारितामा पत्रकारको जातिभन्दा पनि उसको कामका आधारमा नियाल्नुपर्छ ।
    पत्रकारितामा संलग्न जनशक्तिको पृष्ठभूमिले विषयवस्तुको वस्तुनिष्ठता र त्यसको प्रस्तुतिमा प्रभाव पार्दो रहेछ । यस पेशामा संलग्न जनशक्तिले कुनै विषयवस्तु र घटनाक्रमलाई कसरी हेर्छ, समाचारको छनोट र प्रस्तुतिमा त्यसको प्रत्यक्ष असर रहन्छ । यदाकदा संलग्न जनशक्तिको पृष्ठभूमिले विषयवस्तुलाई वस्तुनिष्ठ र प्रभावकारी प्रस्तुति बनाउनमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्दो रहेछ । अझ सम्बन्धित सञ्चारमाध्यममा कसको लगानी छ भन्ने कुराको प्रत्यक्ष प्रभाव त्यसको सम्पादकीय सामग्रीमा देख्न सकिन्छ । कुनै फरक समुदायका पत्रकारले अर्को समुदायको समाचारमा वस्तुनिष्ठता कायम राख्न सक्दैन भन्ने पनि होइन । कतिपय अवस्थामा पत्रकारहरू आआप्mनो सामुदायिक पृष्ठभूमिका कारणले घटनाविशेषप्रति विशेष आग्रह राख्ने गरेका पनि छन् ।
    अनुभवले के देखायो भने समुदायविशेषका पत्रकारहरू नै द्वन्द्वको बेला सम्बन्धित समुदायमा सहज पहँुच बनाउन र समुदायविशेषको संवेदनशीलतालाई आत्मसात् गर्न सक्ने रहेछन् । यो भनिराख्दा यस्ता उदाहरणहरू पनि प्रशस्त छन्, जहाँ अन्य सामुदायिक पृष्ठभूमिका पत्रकार फरक समुदायमा गएर विश्वासिलो र तटस्थ पत्रकारको रूपमा चिनारी पनि पाएका छन् । यस्ता सन्दर्भले के देखाउँछ भने एउटा पत्रकारले पत्रकारिताको आचारसंहिताको पालना, आप्mनो पृष्ठभूमिबाट उत्पन्न हुने आग्रहबाट निरपेक्ष तथा निर्धारित समुदायरक्षेत्र जहाँ ऊ खटिएको छ, त्यहाँको भावना र चाहनालाई कोर्न सक्यो भने ती पत्रकारले ती समुदायविशेषको सामीप्यता पनि पाउँछ र तिनको लेखनले विश्वसनीयता पनि आर्जन गर्छ ।
    पत्रकार समाज र सत्ताको आलोचक हुनुपर्छ । सँगसँगै उसले आप्mनो लेखनीमार्पmत् एउटा वैकल्पिक समाज, उच्च मानवीय समाजको कल्पना गरिरहेको हुन्छ । यो वैकल्पिक कल्पना यथास्थितिवादीहरूको लागि खतरनाक हुन्छ । यसैले यथास्थितिवादीहरूले पत्रकारको वैकल्पिक कल्पनालाई स्वग्रहण गर्ने लोकतान्त्रिक सुविधा दिंदैनन् । यथास्थितिवादी शक्तिहरू पुनरुत्थानवाद, सम्प्रदायवाद, जातिवाद, क्षेत्रीयवाद आदिका माध्यमले उन्माद जगाएर पत्रकारलाई कुण्ठित गर्ने प्रयत्न गरिराखेका हुन्छन् । जबकि एउटा जागरूक र जुझारु पत्रकारले लेखनको मूल पक्षलाई ज्यूँदो राख्नका लागि मानवताविरोधी र रचनात्मकताविरोधी शक्तिहरूसँंग जुध्नुपरिरहेको हुन्छ । वृहत् अर्थमा एउटा असल पत्रकारले आप्mनो राजनीतिक भूगोलभन्दा माथि उठेरसमेत आप्mनो लेखनलाई आकार दिइराखेको हुन्छ । ऊ अहिलेको चल्ती बहसमा कथित “राष्ट्रवादी” नहुन सक्छ ।
    एउटा पत्रकार सूचनाहरूको  द्वारपाल मात्र नभएर एउटा न्यायाधीश पनि हो । मिडिया कुनै चाउचाउ वा चप्पलको उत्पादन होइन । आज समाजलाई एउटा व्यावसायिक एवं पेशागत धर्मनिर्वाह गर्ने चिकित्सक, अध्यापक वा कानून व्यवसायीको खाँचो छ भने एउटा व्यावसायिक एवं पेशागत धर्मनिर्वाह गर्ने पत्रकारको माग त्योभन्दा कम छैन । पत्रकारको चाल, चरित्र र चेहरा त्यतिखेर चासोको विषय हुन पुग्छ, जब उसले व्यावसायिक प्रस्तुतिमा आघात पु¥याउँछ, सामुदायिक संवेदनशीलतालाई ओझेलमा पार्छ, कुनै शक्तिको स्वार्थको भरिया हुन पुग्छ । त्यतिखेर ऊ कुन जातिको हो भनेर प्रश्न उठ्छ ।
    यस्ता प्रश्न उठ्नु आपैंmमा हाँक पनि हो । किनभने पत्रकारिताको आप्mनै विधिशास्त्र छ, चुनौतीसँग जुधेर भएपनि जनतालाई साँचो कुरा भनिरहने । यसका लागि यस्ता प्रश्नहरूको कसौटीमा स्वयम् पत्रकारविशेषले आपैंmले आपैंmलाई हेर्नुपर्ने हुन्छ । पत्रकारितासँग जोडिएर आउने शक्तिको डन्डा देखाएर उसले योग्यतालाई गौण र जातिलाई महŒवपूर्ण देखायो भने त्यसले पत्रकारिताको नै अवहेलना हुन पुग्छ । साभार प्रतिक दैनिक 
 

तपाईं हामीसंग फेसबुकट्वीटर मार्फत् पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।

तपाईको प्रतिक्रिया

आर्टिकल

वाम गठबन्धनले जनता पार्टीबाट सिक्नुपर्ने पाठ

प्रकाश थापा, आजभोलि सामान्य राजनीतिमा चासो राख्ने मानिसहरूको सोचमा एउटा नयाँ घटना ‘वाम गठबन्धन’ले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान पाउने गरेको छ।

प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण र राष्ट्रवादको कसी

ओमप्रकाश खनाल     अहिलेका प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको व्यक्तित्व र शैलीलाई विरोधाभासको पुलिन्दा भन्दा अतिशयोक्ति हुँदैन ।

तराईमा बाढी र सिक्नुपर्ने पाठ

ओमप्रकाश खनाल     तराई बाढीको चपेटामा परेको १० दिन बितिसकेको छ । यसबीचमा पीडितको पीडा मत्थर हुँदै जानुपर्ने हो । तर जति दिन बित्दैछ, बाढी प्रभावितको पीडा र जोखिम पनि बढिराखेको छ ।

लोकतन्त्रको बीउ

चन्द्रकिशोर   नेपाली पत्रकारिताले आप्mनोबारेमा आपैंm मन्थन गर्नुपर्छ । अरूतिरबाट औंला तेर्सिनुभन्दा आपैंm आप्mनोबारे समीक्षा गर्न जुर्मुराउनुपर्छ ।

आर्टिकल

वाम गठबन्धनले जनता पार्टीबाट सिक्नुपर्ने पाठ

प्रकाश थापा, आजभोलि सामान्य राजनीतिमा चासो राख्ने मानिसहरूको सोचमा एउटा नयाँ घटना ‘वाम गठबन्धन’ले निकै महत्त्वपूर्ण स्थान पाउने गरेको छ।

प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण र राष्ट्रवादको कसी

ओमप्रकाश खनाल     अहिलेका प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाको व्यक्तित्व र शैलीलाई विरोधाभासको पुलिन्दा भन्दा अतिशयोक्ति हुँदैन ।

खेलकुद

वीरगंंजमा सञ्चालित आईएनपिएल क्रिकेट टुर्नामेन्ट खेल दोस्रो दिन चार वटा खेल सम्पन्न 

बीरगंज २९ कात्तिक, युवा जनशक्ति समाज नेपाल वीरगंज–३ को आयोजनामा नेपाल भारत महिला तथा पुरुष आईएनपिएल क्रिकेट टुर्नामेन्टको आज दोस्रो दिन चार वटा खेल सम्पन्न भएको छ ।

वीरगंजको आदर्शनगरमा आईएनपिएल क्रिकेट टुर्नामेन्ट सुरु 

बीरगंज २८ कात्तिक, युवा जनशक्ति समाज नेपाल वीरगंज–३ को आयोजनामा आज देखि वीरगंजमा नेपाल भारत महिला तथा पुरुष क्ष्ल्एी क्रिकेट टुर्नामेन्ट सुरु भएको छ ।

इंग्ल्याण्ड र जर्मनी शुक्रबार भिड्दै,ह्यारी केन र ह्यारी विन्क्स टिममा परेनन्

काठमाण्डौं , २१ काक्तिक । टोटनह्यामका ह्यारी केन र ह्यारी विन्क्सलाई जर्मनी र ब्राजिलसँगको मैत्रिपूर्ण खेलका लागि इंग्ल्याण्डको टिममा राखिएको छैन ।

ताजिकिस्तान बिरुद्ध खेल्ने नेपाली फुटबल टोलीको घोषणा

काठमाडौं १८ असोज,। अखिल नेपाल फुटबल संघ एन्फाले एएफसी एसियन कप छनौट अन्तर्गत ताजिकिस्तानसँग खेल्ने नेपाली फुटबल टोलीको घोषणा गरेको छ । 
Managing Director

S.B. Chhetri

Publisher

S​hekhar Chhatakuli ​

+977-9855021221​

info@birgunjdaily.com

Chief Editor

Santosh Kumar Jha

051-522178

info@birgunjdaily.com

Advertisement

Dinesh Gupta

+977-9845427558

marketing@birgunjdaily.com

Contact Us

​New Birgunj Media Pvt. Ltd. ​ Om Asaram 11,
Shreepur, Birgunj Parsa​, Nepal

+977-9855021221​

info@birgunjdaily.com



© 2017 birgunjdaily.com.

Design and Development by Cyberlink Pvt. Ltd.